fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 92:

دو­شنبه 21/3/1403 هـ.ش مطابق با 3/ ذی الحجه/1445 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

اشکال محقق اصفهانی و سخن ایشان

مرحوم محقق اصفهانی در حاشیه کفایه بر مرحوم آخوند اشکال نموده و فرموده است که: وجود خامس تصور نمی شود و وجودات همان وجودات اربعه اند که عینی و ذهنی و لفظی و کتبی باشند و شاید مقصود مرحوم آخوند از وجود خامس وجود لفظی باشد نه چیز دیگر و لفظ نمی تواند منشأ وجود مفهوم یا ماهیت باشد بلکه منشأ وجود واقع و ذهن است و ماهیت از لفظ تصوّر می شود بالاصالة و معنی از لفظ تصوّر می شود بالتبع.

و مرحوم اصفهانی در ما نحن فیه می فرماید که: انشاء و خبر مشترک اند و لکن حرمت با خبر است در زیاده و عدم آن است در انشاء و زیاده همان واقع است که حکایتش در خبر است و عدم واقع است که حکایتش در انشاء است.

انصاف: اینست که بیان آخوند متصوّر است نه اینکه تصور نداشته باشد چنانکه محقق اصفهانی فرمود و وجودات در وجودات اربعه منحصر نیست فلذا ممکن است که وجود خامس تصور شود که عبارت از وجود انشاء در نفس امر باشد در عالم اعتبار چنانکه در کلام آخوند ذکر شد و بُعدی مشاهده نمی شود، بنابراین در حقیقت انشاء ما قول مرحوم آخوند را اختیار می کنیم و امّا اشکالاتی که وجود دارد را نیز بررسی می کنیم.

***