درس 293:
یک شنبه 25/8/1404 هـ.ش مطابق با 25/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
انصاف این است که:
جمل خبریه هرگاه مجرد از قرائن اطلاق شود ظهورش در وجوب مطابق عرف است و ابناء محاوره آن را تأیید می کند به دلیل اینکه استعمال در مقام انشاء صورت گرفته و به دلیل استعمال مقامی ظهورش در وجوب اولی می باشد از ظهور صیغه در وجوب به دلیل اینکه در جمل خبریه که در مقام انشاء به کار رفته امتثال محقق شده فرض می گردد و مخبر مکلّف را طوری می بیند که گویا عمل را انجام داده و او بعد از انجام مکلّف از اتیان او خبر می دهد.
جهت ثامنه در این است که:
جمل خبریه که در مقام انشاء استعمال می شود بعد از آنکه ظهورش در وجوب به اثبات رسید اکنون سوال این است که آیا از اطلاق جمل خبریه توصلیّت فهمیده می شود یا چنین نیست؟ و این در جایی باشد که قرینه توصّلی بودن در بین نباشد مانند غسل ثوب و همچنین قرینه تعبدیّت نیز در بین نباشد مثل ادای زکات بنابراین در صورت نبود هیچ گونه قرینه سوال فوق مطرح است.
قبل از شروع در جواب ناچاریم نکته ای را بیان کنیم و آن اینکه توصلیّت چه معنی دارد؟ در این رابطه مذهب قوم این است که عملی توصّلی گفته می شود که علت وجوب یا حرمتش معلوم باشد و عملی تعبّدی گفته می شود که علّت وجوب و حرمتش معلوم نباشد امّا تعریف قوم به این صورت محل نقض و خدشه است و آن اینکه توجیه محتضر بسوی قبله وجوبش معلوم نیست درحالیکه عمل توصّلی می باشد و همچنان وجوب صلاة معلوم است در عین حالی که تعبّدی می باشد و با این دو مورد تعریف قوم منتقض می گردد.
به همین دلیل که تعریف قوم منتقض گردید به دو مورد و مخدوش واقع شد مرحوم آخوند از تعریف قوم عدول کرده و فرموده که: معنای اینکه وجوب توصّلی باشد این است که غرض حاصل گردد به مجرّد حصول واجب به هر داعی و انگیزه ای که حاصل شود هرچند به فعل غیر اختیاری باشد مثل القاء ثوب در حوض توسط حرکت باد و معنای وجوب تعبّدی این است که در سقوط آن اتیان به داعی قربت منظور باشد فلذا تعریف آخوند از وجوب توصّلی از تعریف قوم اشمل و اجمع است.
***