fa-derayaدرس خارج فقه و اصول

درس  161:

سه‌ شنبه 19/8/1405 هـ.ش مطابق با 1/ جمادی‌الثانی/1448 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

 

معنی عدالت و اختلاف در آن

قبلاً شناختیم که عدالت در ناقل حدیث یا راوی روایت شرط است و چنین اشتراطی متفق علیه می­باشد و لکن در معنای عدالت اختلاف نظر وجود دارد طوری که مرحوم شیخ عدالت را “ظهور اسلام” می­داند که مطابق این معنی قلمرو عدالت وسعت می­یابد بلکه از ظاهر کلامش چنین بر می­آید که این معنی مشهور محدثین است و نقطه مقابل عدالت فسق است که به معنای “انکار اسلام” است

و امّا جماعت دیگر قائل­اند به اینکه معنای عدالت ملکه­ی راسخه است در نفس به قسمی که از ارتکاب کبائر دور نماید و بر اجرای اوامر ترغیب کند و از حسن ظاهر چنین معنایی کشف می­شود و همچنان از عدم ظهور فسق.

انصاف این است که عدالت در حدیث و خبر به معنای “اطمینان” است که موجب می­شود وثوق خبری و تحرز از کذب عمدی را، بنابراین بر خبر کسی که از مشایخ ثقات خبر دهد که این حضرات فلان راوی را مورد اعتمادش می­داند عادل گفته می­شود مانند: اعتماد بر خبر ابراهیم بن هاشم که وی اولین شخصی بود که اخبار کوفیین را در قم منتشر ساخت زیرا: خبر ایشان موجب وثوق است به جهت اینکه قمی­ها راوی­های غیر موثق را از شهرشان خارج می­ساختند، علی­هذا عدالت به معنای ظهور اسلام تمام مسلمین را شامل می­شود حتی با عدم ایمان که چنین معنایی مورد قبول علمای حدیث نمی­باشد بلکه محدثین عظام بر موثقین صادق که خبرشان موجب اطمینان باشد اعتماد می­کنند.

و همچنان عدالت بمعنای ملکه راسخه در نفس نیز نمی­باشد و عدالت به این معنا در شهود دعوا یا قضاوت قاضی یا امام جماعت شرط است و امّا عدالت به معنایی که ما ذکر کردیم که اطمینان بر حدیث و خبر باشد کفایت می­کند در ما نحن فیه که فلان راوی مثلاً کذب عمدی ندارد و همین مقدار عدالت در باب خبر و حدیث و نقل آن کفایت می­کند.

***