درس 161:
سه شنبه 19/8/1405 هـ.ش مطابق با 1/ جمادیالثانی/1448 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
معنی عدالت و اختلاف در آن
قبلاً شناختیم که عدالت در ناقل حدیث یا راوی روایت شرط است و چنین اشتراطی متفق علیه میباشد و لکن در معنای عدالت اختلاف نظر وجود دارد طوری که مرحوم شیخ عدالت را “ظهور اسلام” میداند که مطابق این معنی قلمرو عدالت وسعت مییابد بلکه از ظاهر کلامش چنین بر میآید که این معنی مشهور محدثین است و نقطه مقابل عدالت فسق است که به معنای “انکار اسلام” است
و امّا جماعت دیگر قائلاند به اینکه معنای عدالت ملکهی راسخه است در نفس به قسمی که از ارتکاب کبائر دور نماید و بر اجرای اوامر ترغیب کند و از حسن ظاهر چنین معنایی کشف میشود و همچنان از عدم ظهور فسق.
انصاف این است که عدالت در حدیث و خبر به معنای “اطمینان” است که موجب میشود وثوق خبری و تحرز از کذب عمدی را، بنابراین بر خبر کسی که از مشایخ ثقات خبر دهد که این حضرات فلان راوی را مورد اعتمادش میداند عادل گفته میشود مانند: اعتماد بر خبر ابراهیم بن هاشم که وی اولین شخصی بود که اخبار کوفیین را در قم منتشر ساخت زیرا: خبر ایشان موجب وثوق است به جهت اینکه قمیها راویهای غیر موثق را از شهرشان خارج میساختند، علیهذا عدالت به معنای ظهور اسلام تمام مسلمین را شامل میشود حتی با عدم ایمان که چنین معنایی مورد قبول علمای حدیث نمیباشد بلکه محدثین عظام بر موثقین صادق که خبرشان موجب اطمینان باشد اعتماد میکنند.
و همچنان عدالت بمعنای ملکه راسخه در نفس نیز نمیباشد و عدالت به این معنا در شهود دعوا یا قضاوت قاضی یا امام جماعت شرط است و امّا عدالت به معنایی که ما ذکر کردیم که اطمینان بر حدیث و خبر باشد کفایت میکند در ما نحن فیه که فلان راوی مثلاً کذب عمدی ندارد و همین مقدار عدالت در باب خبر و حدیث و نقل آن کفایت میکند.
***