درس 355:
چهارشنبه 22/11/1404 هـ.ش مطابق با 22/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
ثمّ: پوشیده نماند که مقدمه بر دو قسم است یکی مقدمه در واقع و نفس الامر و دیگری مقدمه است حسب رأی مولی و نظرش بنابراین بحث دایر است در اینکه آیا ملازمه ای که مطرح شد بین مقدمات واقعیه و ذیها می باشد یا بین مقدمات مطابق نظر مولا و ذیها می باشد.
مرحوم امام قائل است به اینکه این ملازمه بین مقدمات مولایی و ذیها می باشد به این معنی که اراده فاعل تعلّق می گیرد به چیزی بعد از تصوّر آن چیز و بعد از اذعان به فایده اش و ممتنع است که اراده فاعل به چیزی تعلّق بگیرد که فاعل از آن غافل می باشد و نتیجه اینکه اراده ولید علم و عرفان است و اینکه فلان شیئ مقدمه فلان شیئ دیگر می باشد.
و امّا شاگرد ایشان در اینجا اشکال نموده به اینکه علم ولو بنحو اجمال در ایجاد ملازمه کفایت می کند و علم تفصیلی نیاز نیست بنابراین ادعای ملازمت بین مقدمه بطور مطلق چه واقعی باشد و چه مولایی حاکم می باشد که ذی المقدمه دقیقاً به چنین مقدماتی مبتنی می باشد و آنچه که در ذهن حقیر نیز خلجان می کند این است که وجود ملازمه بین مطلق القدمه و بین ذیها می باشد همین گونه که شاگرد فرموده.
امر دوّم: عقلی بودن مسئله است یا اصولی بودن آن
آیا بحث مقدمه واجب بحث عقلیه محضه است یا بحث فقهیه فرعیه یا بحث اصولی خاصّه یا اینکه هیچ کدام اینها نبوده بلکه مسئله مقدمه واجب از مسائل کلامیه است یا از مبادی احکام و یا از سائر مسائل؟
در جواب اقوالی مطرح است که به ترتیب یادآور می شویم:
قولی است به اینکه ما نحن فیه از مسائل فقهیه فرعیه است و این قول، قول صاحب معالم است که استدلال می کند بر نفی وجود مقدمه به انتفاء دلالات سه گانه[1] و لکن چنین قولی غیر منصور است زیرا: بحث در ما نحن فیه از وجوب مقدمه بطور ابتدائی نبوده تا فقهیه فرعیه شود بلکه بحث در ما نحن فیه از ملازمه بین امر بشیئ یا مقدمه آن می باشد فلذا به فعل مکلّف اصلا ارتباط ندارد و از احوال و عوارض بلا واسطه مکلّف نیز نمی باشد.
***