درس 302:
شنبه 8/9/1404 هـ.ش مطابق با 8/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
معانی مرّه و تکرار
معانی مرّه و تکرار و فرق بین این دو باید روشن شود و آن اینکه مرّه و تکرار به معنای دفعه و دفعات ماهیّت طولی دارد و لکن بمعنای فرد و افراد ماهیّت عرضی و امّا ثمره بین هردو زمانی آشکار می شود که مولی عبدش را امر کند که برایش آب بیاور و عبد مأمور دو ظرف آب بیاورد در چنین جایی اگر مراد از مرّه دفعه باشد عبد ممتثل بوده و امر مولی امتثال شده و چنانچه مرّه بمعنای فرد باشد در چنین جایی امتثال صورت نگرفته و همین گونه است عکس مسئله که اگر مولی عبدش را به دو ظرف آب دستور بدهد و عبد نیز دو ظرف آب بیاورد در اینجا اگر مراد از تکرار دفعات باشد امتثال صورت نگرفته و اگر مراد از تکرار افراد باشد امتثال صورت گرفته.
علی ایّ حال بنظر ما بین هردو معنی فرقی وجود ندارد ولو اینکه قائل شویم به تحقق وجود طبیعت به فرد و مرّه یا اینکه بگویید مرّه و دفعه قدر متیقن است و مراد از امر همان صیغه است هرچند که در ضمن یک فرد و مرّه محقق می شود و این مطلب توضیح بیشتر نمی خواهد و لکن تکرار نیازمند مئونه بیشتر است بنابراین غیریّت و کفائیّت و تخییری و تعلیقی مئونه بیشتر می خواهد و امّا نفسیّت و عینیّت و تعیین و تنجیز از طبیعت استخراج می شود، علی هذا نتیجه بحث ما این می شود که از نفس امر نه مرّه مستفاد است و نه تکرار و این هردو نه موضوع له است و نه مدلول.
***