درس 285:
سه شنبه 13/8/1404 هـ.ش مطابق با 13/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
جهت ثالثه در این است که:
صیغه امر بعد از آنکه ثابت شد که برای وجوب وضع شده حالا میپرسیم که آیا چنین حالتی برای صیغه باقی است یا خیر؟ و چنانچه باقی نباشد و در ندب استعمال شده باشد به قسمی که استعمال ندبی اکثر باشد از استعمال وجوبی به قسمی که به مرحله تعیّن برسد و اگر به این مرحله نرسد و لکن شیاع پیدا کند در معنی ندبی به قسمی که مجاز مشهور شود یا اینکه چنین نیست؟
مرحوم صاحب معالم نظرش این است که: صیغه افعل در ندب استعمال شده به قسمی که مجاز مشهور گردیده و در حد تعیّن نرسیده بنابراین هرگاه صیغه افعل جدا از قرینه استعمال شود آیا ندب مقدّم می شود بر وجوب یا رجحان می یابد از وجوب یا اینکه متوقف می شویم و هیچکدام را نظر نمی دهیم نه تقدّم و نه رجحان را[1].
مرحوم صاحب کفایه اشکال نموده به اینکه هم صغرای شما مدخوله است و هم کبری امّا مدخولیّت صغری به این است که: منع می کنیم اکثر بودن استعمال صیغه را در ندب به جهت اینکه مستحبات هرچند که از واجبات به مراتب بیشتر است لکن ثبوت چنین اکثریتی مدلول و مرهون صیغه امر نیست بلکه وعده به ثواب یا تخفیف عقاب چنین اکثریتی را بوجود آورده.
و امّا مدخولیت کبری به این است که اکثریت سبب نمیباشد که لفظ بدون قرینه متصله قالب و مرآت شود برای معنی تا در نتیجه آن ندب مقدّم شود بنحو تعیّن یا بنحو ترجیح.
***
[1]) معالم الدین، ص48.