درس 281:
چهارشنبه 30/7/1404 هـ.ش مطابق با 29/ ربیع الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول¬ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
سوال و جواب
سوالی که در اینجا مطرح شده این است که آیا صیغه امر وضع شده است در کل این معانی که ذکر شد و در این معانی حقیقت است یا چنین نیست؟
جواب این است که: گروهی از اصولی ها قائل می باشند به اینکه صیغه امر در این معانی استعمال شده و استعمالش بنحو حقیقت است
و لکن چنین جوابی محل کلام است به جهت اینکه استعمال اعم از حقیقت و مجاز است بلکه این صیغه به لحاظ اینکه متضمن معنی عرفی است ممکن است برای یک معنی عرفی وضع شده باشد چنانکه در مفهوم مشتق خواندیم که مفهوم آن بسیط است و در اینجا نیز ممکن است هیئت افعل برای معانی بسیطه باشد که عبارت باشد از “نسبت طلبیّه” بین آمر و مأمور و ماده و صورت که مرحوم صاحب کفایه از چنین نسبتی تعبیر به “انشاء طلب” کرده و فرموده:
«ضرورة انّ الصیغة ما استعملت فی واحد منها الّا انّ الدّاعی الی ذالک کما یکون تارة البعث و التحریک نحو المطلوب الواقعی و یکون اخری احد هذه الامور کما لا یخفی و قصاری ما یمکن ان یدّعی ان تکون الصیغة موضوعة لإنشاء الطلب »
حاصل سخن این است که: در مثل “فأتوا بسورة” یا “کونوا قردة” و غیر اینها صیغه در مفهوم تعجیز بکار رفته و غیر آن مفهوم را نیز در بر دارد بلکه استعمالش فی الواقع در نسبت موجوده است و مفهوم نسبت عبارت از طلب است و شاهد بر این مسئله وجدان آدمی است و تبادر لفظی و حاقّی از مجموع استعمالات در معانی مذکورات است یعنی بطور حقیقت انشاء طلب معنای صیغه است و لکن نه بنحوی که صیغه برای یکی از آن معانی وضع شده باشد بلکه موضوع له صیغه نسبت طلبیّه است و امّا دواعی به تعداد آمرین مختلف است.
***