(ادامه ی کتاب میراث، فصل دوّم، سهام مقدّره از متن لمعه شهید اوّل)
درس 187:
دوشنبه 18/1/1404 هـ.ش مطابق با 8/ شوال/1446 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مرحوم شهید در ادامه مسئله چنین فرموده:
«و ان انکسرت علی اکثر نسبت الاعداد بالوفق او غیره ضربت ما یحصل فیها فی اصل المسئله مثل زوج و خمسة اخوة لام و سبعة لابّ فاصلها ستة، للزوج ثلاثة و للاخوة للام سهمان و لا وفق و للاخوة للابّ سهم و لا وفق فتضرب الخمسة فی السبعة یکون خمس و ثلاثین، تضربها فی اصل الفریضة یکون مأتین و عشرة فمن کان له سهما اخذه مضروبا فی خمسة و ثلاثین، فللزوج ثلاثة مضروبة فیها مأة و خمسة و لقرابة الام سهمان مضروبَین فیها سبعون لکل اربعة عشر و لقرابة الاب سهم فیها خمسة و ثلاثون لکل خمسة».
صورت انکسار بر طوائف با عدم وفق یا وجود آن
این صورت سه حالت دارد که به ترتیب یادآور می شویم:
حالت اولی: بودن وفق است بین نصیب هر طائفه یا فریق و عدد آن.
حالت ثانیه: بودن تباین است بین شان.
حالت ثالثه: بودن وفق است در بعضی فریق یا طائفه و تباین است در بعضی دیگر.
بنابراین در حالت اولی وفق را ضرب می کنیم در سهم هر فریق یا طائفه و سپس بر فریضه و همچنان رد می کنیم حاصل را بر فریق یا طائفه و در حالت ثانیه هر عدد را در دیگری ضرب می کنیم زیرا: وفقی بین شان وجود ندارد و حاصل ضرب را در فریضه ضرب می کنیم و در حالت ثالثه در آنجا که وفق وجود دارد مثل حالت اولی عمل می کنیم و آنجا که تباین وجود دارد مثل حالت ثانیه عمل می کنیم و لکن در حالت ثالثه نسبت بین اعداد را در نظر می گیریم که این نسبت ها یا «تماثل» است و یا «تداخل» یا «توافق» است و یا «تباین» که در تماثل اکتفا می کنیم به عدد واحد و سپس آن را به اصل فریضه ضرب می کنیم و در تداخل عدد اکبر را در اصل فریضه ضرب می کنیم و در توافق وفق هر کدام را ضرب هر عدد می کنیم و حاصل آن را در اصل فریضه ضرب می کنیم و در تباین احد عددین را در دیگری ضرب می کنیم زیرا: هر دو عدد سرجایش باقی می ماند و چنانچه فریق ثالثی وجود داشته باشد حاصل آن دو را در فریق ثالث ضرب می کنیم و پس از آن حاصل جمیع را ضرب اصل فریضه می کنیم.
***