درس 327:
یک شنبه 14/10/1404 هـ.ش مطابق با 14/ رجب/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مساعدت صاحب لؤلؤ
مرحوم فاضل قائینی نجفی صاحب کتاب لؤلؤ الغرویة علامه سبحانی را در اشکالش مساعدت نموده آنجا که فرموده: «و الظاهر هو الاطلاق بملاحظة کلمة “اذا” حیث تدلّ علی انّه فی کل وقت اراد المکلّف الصلاة یتوضّأ و یصلّی و ان لم تجد ماءً فتیمّم فتدلّ علی الوفاء و جواز البدار معاً ولو کان المکلّف راجیاً او قاطعاً بوجدان الماء الّا ان یقوم الدلیل علی خلافه[1]».
حاصل مطلب این است که: مرحوم صاحب کفایه و علامه سبحانی و صاحب لؤلؤ قائل اند به اطلاق اوامر اضطراری که در اینجا آیه تیمّم است و امّا مرحوم ابوالقاسم خویی و شاگردش علامه فیّاض قائل اند به عدم اطلاق اوامر اضطراری که از آن جمله است آیه تیمّم.
انصاف این است که:
تأمل و تحقیق در این بحث مساعدت می کند با مرحوم خویی و من تبع ایشان به جهت اینکه فلسفه مشروعیت تیمّم عدم وجدان آب است مادامی که عذر باقی است بنابراین آیه شامل می شود حدود عذر را و تعدّی به خارج آن نمی کند بنابراین اگر عذر در وقت مرتفع شد و مکلّف متمکّن بود از اتیان صلاة پس به کدام دلیل نماز نخواند و امّا جواز بدار بخاطر وجود عذر است و در ظرف آن نه فراتر از زمان عذر و خارج این ظرف.
به کلمه روشن تر: مَثَل وجود تیمّم مَثَل وجود نائب و وکیل است که این هردو نیابت و وکالت تا زمان غیبت منوب عنه و موکّل معتبرند و زمانی که هردو حاضر شدند فلسفه مشروعیت نیابت و وکالت منتفی می شود به تعبیر دیگر: ظرف دلیل تیمّم محدود است به قسمی که خارج آن را شامل نمی شود.
***
[1]) اللؤلؤ الغرویة، ج1، ص236.