درس 308:
یک شنبه 16/9/1404 هـ.ش مطابق با 16/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
در اینجا نظریه ثالثی وجود دارد که عبارت از تفصیل باشد بین اوامر واقعیه و اوامر ظاهریه و شرح این نظریه این است که بحث در اوامر واقعیه عقلی می باشد و در اوامر ظاهریه لفظی و مثال می زنند که اوامر ظاهریه مانند استصحاب است عند الشک فی الطهارت مع الیقین السابق و اوامر واقعیه اضطراریه مثل تیمّم است عند فقدان الماء که در این گونه اوامر بحث لفظی می باشد زیرا امرش دایر مدار دلالت و کشف است مانند ظاهر دلیل استصحاب و ظاهر دلیل تیمّم.
انصاف در این است که بحث در هر دو بخش عقلی می باشد چنانکه مرحوم آخوند فرموده به جهت اینکه اوّلاً: دلالت دلیل بر امثال واقعی می باشد نه بر امثال ظاهری و ثانیاً: امثال ظاهریه مشتمل است بر مصلحتی که جبران کند مصلحت فائته واقعیه را که محل این بحث در آینده است.
امر دوّم در جمله “علی وجهه” می باشد.
در این جمله که عنوان بحث ماست سه احتمال وجود دارد که به ترتیب یادآور می شویم:
احتمال اوّل این است که: مراد از علی وجهه جمیع شروط شرعیه باشد در مأمور به که از جانب شارع اقدس شرط شده باشد و در این صورت جمله علی وجهه قید توضیحی مأمور به می باشد.
احتمال دوّم این است که: مراد از علی وجهه جمیع شروط مأمور به باشد اعمّ از شرعیه و عقلیه که در این صورت جمله علی وجهه قید احترازی می شود برای مأمور به.
احتمال سوّم این است که: مراد از علی وجهه قصد وجوب و ندب باشد که از آن به قصد وجه تعبیر می شود.
مرحوم صاحب کفایه قائل است به احتمال دوّم که جمیع شروط شرعیه و عقلیه باشد به جهت اینکه اختصاص قیود و شرائط به قیود و شرائط شرعیه وجهی ندارد بلکه اعمیّت و شمولیّت ملحوظ است در شروط و قیود تا اینکه اتیان به عبادات به قصد قربت مطلقه را نیز شامل شود بنابراین قید علی وجهه بر این مبنا که قائلین به اعتبار شروط شرعیه و عقلیه باشد چنانکه مرحوم آخوند فرمود و ما نیز آن را اختیار کردیم احترازی می شود نه توضیحی.
***