(شروع کتاب نکاح از متن لمعه شهید اوّل)
درس 41:
یک شنبه 9/6/1404 هـ.ش مطابق با 7/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مرحوم شهید در فصل دوم چنین فرموده:
«الفصل الثّانی: فی العقد فالایجاب زوّجتک و انکحتک و متّعتک و لا غیر».
الفاظ ایجاب در عقد
الفاظ ایجاب مطابق متن کتاب سه تا است که دو تای اوّل مورد وفاق و سوّمی مورد اختلاف است به جهت اینکه لفظ سوّم حقیقت است در عقد انقطاعی هرچند که چنین عقدی متوقّف است بر ذکر مدّت و لکن زمانی که این لفظ را قرائت کند بدون ذکر مدّت عقد دائمی برقرار می شود به جهت اینکه چنین لفظی صلاحیت دائم و انقطاع را بنحو مشترک دارا می باشد، بنابراین لفظ سوّم مشترک از اخویه ایشان با ذکر مدّت متمایز می شود.
و امّا در اینکه لفظ متّعت مشترک باشد یا مجاز در دائم و حقیقت باشد در منقطع دو نظریه وجود دارد که به ترتیب یادآور می شویم:
نظریه اولی: افضلیت مشترک است، زیرا اشتراک بهتر از مجاز است به سبب دو امر زیر:
امر اوّل این است که: اشتراک بالنسبة به مجاز ابعد از خطاست زیرا: سامع یا مخاطب در صورت نبود قرینه از باب احتیاط توقّف می کند و آن را بر احد معانی حمل نمی کند و لکن مجاز حمل می شود در معانی حقیقی در صورت عدم ذکر قرینه که چنین حملی چه بسا موجب خطا می شود نزد سامع و مخاطب در مراد متکلّم.
امر دوّم این است که: اکثر فقهاء لفظ متّعت را در نکاح دائم استعمال نمی کنند و هرگاه استعمال شود عقد را به آن واقع نمی کنند و شهید ثانی نیز همین مطلب را اولی به قبول می داند و چنانچه قبول نکنیم قول به مجاز بهتر است از قول به اشتراک.
نظریه ثانیه: افضلیت مجاز است، زیرا: لفظ مجاز از اشتراک بهتر است به دلیل دو امر زیر:
یکی اینکه مجاز باب واسع است نسبت به اشتراک و در اکثر استعمالات عرب مجاز استفاده می شود بر خلاف اشتراک زیرا اشتراک اقل استعمالاً و اقل نفعاً می باشد.
دوّم اینکه مجاز اکثر نفعاً می باشد نسبت به اشتراک زیرا: در مجاز توقّف نیست به جهت اینکه با نبود قرینه حمل می شود بر حقیقت و با وجود قرینه حمل می شود بر مجاز ولی در اشتراک توقّف است.
انصاف این است که: دو لفظ اوّل محل وفاق است که عقد دائم به آنها منعقد می شود زیرا: در قرآن عظیم الشأن هردو آمده است یکی آیه 37 سوه مبارکه احزاب است که می فرماید: «زوّجناکها» و دیگری در آیه ی 22 سوره مبارکه نساء است که می فرماید: «و لا تنکحوا ما نکح آبائکم من النساء» که استعمال هردو لفظ اولی و اشهر است از استعمال متّعت و لکن متّعت مشترک باشد بهتر است که در کنار دو لفظ اوّل منعقد شونده عقد می باشد و بطور جداگانه مجاز است به دلیل قرینه مدت و لکن مشترک بودن نیز دور از انصاف نیست زیرا: در جمع دو لفظ اوّل حکم مقرون به قرینه را پیدا می کند و لکن این قرینه قرینه ی اشتراک باشد بهتر است نه قرینه مجاز.
***