درس 254:
شنبه 22/6/1404 هـ.ش مطابق با 20/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مذهب ارجاء
ارجاء برادر دیگر جبر است و کسیکه نسبت دارد به ارجاء “مرجئه” گفته می شود. ارجاء نیز به نوبه ی خودش ولید و زاییده ی اسباب و عواملی است که ذکر شد و سیاست جبابره این ایده را بوجود آوردند و زمان تولد این ایده بعد از عاشورای 61 هـ.ق است به جهت اینکه قاتلان و مرتکبین قتل و جنایت عاشورا مورد تنفر عامه قرار گرفتند و برای اینکه جنایات شان را توجیه کنند تا شاید امت مسلمه به آنها اقبال کنند بعد از آنکه ادبار کردند، ادباری که خشم امّت را در پی داشت و برائت از قاتلین و نظام حاکم را بالوضوح مشاهده می کردند بنابراین به آیه ی 106 سوره مبارکه توبه تشبث کردند و آیه این است:
«و آخرون مرجون لامر الله امّا یعذّبهم و امّا یتوب علیهم و الله علیم حکیم».
مرجئه قائل اند به اینکه غیر از خدای متعال در قبال سیئات اعمال کسی حق قضاوت ندارد و قضاوت و محکمه منحصر است در الله متعال و مردم در قبال بدان حق قضاوت ندارند و آنها را محکمه نمی توانند تا آنجا که گفتند این جمله که: فلانی قاتل است و فلانی ظالم برای مردم ناروا است یا اینکه بگویند: فلانی مقتول است و مظلوم مردم چنین حقی ندارند و اینکه بگویند ظالم و قاتل در نار است و مظلوم و مقتول در بهشت چنین حقی ندارند به جهت اینکه از خدای متعال امید می رود که قاتل و جانی را عفو کند و مقتول و مجنی علیه را عفو نکند به جهت اینکه حق عفو و انتقام مخصوص خداوند است و مردم چنین حقی ندارند و با اینگونه عقائد مذهب سخیفی را تبلیغ کردند تا شاید از ملامت عامه و محکومیّت امّت رهایی یابند.
مسلک ارجاء را مکتب “اصالة العقیده” نیز می گویند که در مقابل مکتب اصالة العمل قرار دارد و آنها قائلند که ملاک در سعادت و شقاوت عقائد شخص است اما به اعمالش اعتنا نمی شود بنابراین به اعمال قاتلین و رویه ی ظالمین نگاه نمی شود و آنچه دیده می شود عقائد آنهاست و اصول اسلامی و ادعاهای دینی آنها.
و امّا ائمه هدی(ع) اصالت عقیده و عمل را باهم فرمایش کرده اند طوری که عمل صالح بدون عقیده ی صحیحه واقع نمی شود و عقیده ی صحیحه نیز بدون عمل صالح واقعیت پیدا نمی کند و در نتیجه ایمان و عمل صالح دو بال سعادت است که بدون آن دو طیران نمی شود و این است مکتب اثنی عشریه که در پناه دستورات ائمه هدی(ع) پیروانشان از انشعاب کلامی محفوظ ماندند و لذا شیعه جبریه و قدریه و ارجائیه و معتزله و اشاعره ندارند و این فرقه ها از عدم قبول امامت دوازده گانه و انفصال از اهلبیت پیامبر بوجود آمدند و پایه ریزی شدند.
***