درس 255:
یک شنبه 23/6/1404 هـ.ش مطابق با 21/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
قضاء و قدر
مذهب ارجاء را بطور اختصار دانستیم و آنچه باقی مانده است مذهب قدریه می باشد بنابراین در این باره سخن را آغاز می کنیم که ارجاء و قدر دو فرزند یک پدر است که جبر باشد و اسباب و عوامل این دو عین اسباب و عوامل جبر است و نتایج این دو عین نتایج جبر است، علیهذا مسئله جبر و اختیار مثل مسئله قضا و قدر است و لکن مسئله ثانیه از مسئله اولی اعم است به دلیل اینکه شامل اعمال عباد و جمیع کائنات است و مسئله اولی در محدوده اعمال عباد انحصار یافته و لکن بین این دو مسئله قرابت شدید و رابطه ی وثیق برقرار است و امّا هر کدام از قضا و قدر از نظر لغت معنایی دارد و در کتاب نیز موارد استعمالی که به هر کدام آنها به ترتیب اشاره میکنیم:
امّا کتب لغت مانند مفردات راغب اصفهانی چنین می نویسد که: قضا فصل امر است قول باشد یا فعل فرقی نمی کند مثلاً در سوره مبارکه فصلت آیه دوازدهم آمده است که: فقضاهنّ سبع سماوات و هرکدامش بر دو وجه است یکی الهی و دیگری بشری و در مقام فرق بین قضا و قدر می گوید که: القضاء من الله اخصّ من القدر زیرا قضا فعل است بعد از تقدیر و قدر همان تقدیر است و قضا فصل بعد از تقدیر[1].
و امّا موارد استعمال در کتاب این است که قضا حکم قطعی الزامی است تکوینی باشد یا تشریعی مثل قول الله متعال که در تکوین فرموده است: «اذا قضی امراً فانّما یقول له کن فیکون[2]» و در تشریع فرموده است که: «و قضی ربّک ان لا تعبدوا الّا ایّاه و بالوالدین احسانا[3]».
***
[1]) المفردات، ماده قضا و قدر.
[2]) آل عمران/47.
[3]) اسراء/23.